باغ مخفی

نقد فیلم 21 گرم (درس جامعه شناسی در ادبیات)

baghemakhfi — Sun, 29 Jun 2008 17:20:18 GMT

نقد فیلم 21گرم

ژانر : ، درام ، فلسفی.

"کارگردان: آلخاندرو گونزالس ایناریتو. فیلمنامه: گیرمو آریاگا. مدیر فیلمبرداری: رودریگو پریتو. موسیقی: گوستاوو سانتائولایا. تدوین: استیون میریون. بازیگران: شان پن (پل ریورز)، نیامی واتی (کریستینا پک)، بنیسیو دلتورو (جک جردن)، شارلوت گنیزبورگ (مری همسر پل). محصول: 2003 آمریکا.

زمان: 124 دقیقه.

بودجه: 20 میلیون دلار. افتخار های مهم: بهترین بازیگر مرد (شان پن) از دید داوران و بهترین بازیگر مرد (دل تورو) و زن (واتس) از دید تماشاگران جشنواره ونیز، نامزد شیر طلایی بهترین فیلم همین جشنواره. نامزد جایزه گلوپ بهترین فیلمنامه اورژینال، بازیگر مرد (پن ، دل تور) و زن (واتس)، نامزد اسکار بهترین بازیگر زن نقش اصلی (واتس) و مرد نقش مکمل (دل تورو ".(1)

آن قابله نابکار کجاست

baghemakhfi — Tue, 17 Jun 2008 09:35:18 GMT

من آبستن کودکان دلتنگی بسیارم

که حضانتش را هیچ یک از شما نمیپذیرید.......
نه نمیپذیرید
وسهم چیست؟ سهم چیست؟
جز میز تنهایی با سیگارک دلتنگی و دستهایی سرد
سهم چیست؟
جز رقص روی لیوانهای خالی که درونش را موذیانه به چشمهای ساده ما پاشیده است
مرا ببخش ای آشنای دور
اگر که نقش ما پایکوبی جشن وداع های حسرتمند بود
مرا ببخش ای آشنا دور
سهم این بود سهم بود
من سیاره ام را گم کرده ام
ماه را گم کرده ام
خودم را گم کرده ام
از من درگذر
اگر ک باران هم نمیبارد
اگر که میخواهم فریاد بزنم لعنت به این روزهای بی خاطره
اراستی چه شد که غروب سرخ عاشق در میان درختان برگ ریز فریاد زنان خاک شد؟>
چه شد؟
حالا پر شدیم از حرفهای احمقاه بی روح لحظه ای که چشمها هنوز دلتنگند
و خالی شدیم از حرف لحظه ای که هر یک
هر دم با شنیدن هم آغوش تر میشود
و دستها گم شدند
ما گم شدیم
دستهایی که به نوازش قلبهای لرزان خو گرفته بودند
من جنین دلتنگی هایم را با کدام
قابله نابکار سقط کنم؟
ما گم شدیم در شب سرد بی روح
ما گرفتار شدیم در صبح کسالت و پزمردگی.......
من مست شدم در میان هق هقهای فرسوده
مرا ببخش ای آشنا
مرا ببخش اگر که سهم این شد
اگر که دغدغه این شد
وقت عریانی چشمهاست
راستش را بگو آن قابله کجاست؟
پی نوشت:هذیاهنایی تراویده از ذهن خودم که قبلا اینگونه نبود اما هر دو بار در زمان دلتنگی گفته شد
این بار شکل تغییر یافته آن را بیشتر دوست میدارم

طعم گیلاسx

baghemakhfi — Mon, 09 Jun 2008 11:42:18 GMT

توی فیلم طعم گیلاس کیارستمی آن اقای ترک زبانی که به عنوان اخرین نفر
سوار ماشین شخصیت اصلی فیلم که میخواهد خودکشی کند میشود
برای اینکه او را به زندگی امیدوار کند در دیالوگی میگوید
حالا اصلا همه اینها رو ول کن تو از مزه ی گیلاس چه جوری میخوای بگذری؟
.
.
.
.
مامانم دیروز چند کیلو گیلاس عالی آورده بود
فکر کنم خیلی به زندگی امیدوار شدم آخه دلم حسابی درد گرفته

جلسه یازدهم درس جامعه شناسی در ادبیات

baghemakhfi — Thu, 05 Jun 2008 10:08:18 GMT

معرفی کتاب گزاره هایی در باره ادبیات معاصر نویسنده دکتر علی تسلیمی

این کتا ب یک سیر تحولی از داستان نویسی فارسی معاصر است که نویسنده این سیر تحولی را به هفت دوره تقسیم می کند :

دوره اول: از اواخر سال 1280 به بعد است که رمان های مراغه ای ، طالبوف ، دهخدا ، جمال زاده و.. در این دوره جای می گیرد .

دوره دوم : د راین دوره به بررسی موضوعاتی مثل مرگ ، عشق، زندگی به عنوان محور داستان نویسی فارسی در دهه دوم قرن 14 ( سال 1310 به بعد )و همچنین تجزیه و تحلیل آثار افرادی مثل هدایت ، حجازی ، علوی و.. پرداخته می شود.

دوره سوم : دوره سوم این کتاب تحت عنوان جامعه گرایی و جامعه ستیزی مطرح می شود که داستان های آل احمد و داستان نویسان چپ و مارکسیست ایرانی در این دسته جای می گیرد .

دوره چهارم : دوره چهارم این کتاب تحت عنوان روایت های روستایی و محلی معرفی می شود و در این دوره به داستان های دولت آبادی ، صمد بهرنگ و... پرداخته می شود .

دوره پنجم : دوره پنجم این کتاب تحت عنوان روایت های شهری معرفی می شود . رضا برهمنی و... در این دوره جای می گیرند.

دوره ششم : نویسنده، این دوره را تحت عنوان جریان های مدرن نامگذاری می کند.

دروه هفتم : این دوره ، دوره ادبیات وقایع انقلاب و جنگ است که چند دهه اخیر را در بر می گیرد .

تولد نثر معاصر و ریشه های اجتماعی آن

ما معمولا وقتی از ادبیات فارسی صحبت می کنیم اغلب ذهنمان متوجه فردوسی ، حافظ ، سعدی و شعرای کلاسیک می شود در حالی که منظور از ادبیات فارسی صرفا شعر و شعرای کلاسیک نیست بلکه ادبیات معاصر و نثر نیز جزء ادبیات فارسی است . به دلیل سلطه و غلبه ای که شعر به طور تاریخی در فرهنگ و زبان فارسی داشته این ته نشست فرهنگی برای ما باقی مانده که ادبیات یعنی شعر ، شعر هم یعنی کلاسیک بخصوص در قرائت رسمی، ما معمولا شعر را زبان فرهنگ کلاسیک ایران می شناسیم اما به چند دلیل ویژگی فرهنگ زبان فارسی تغییر یافته است :

اولا اینکه اهمیت نثر در زبان فارسی گسترش یافته است . اگر در گذشته نثر اهمیت نداشت عمدتا به دلیل نداشتن سواد خواندن و نوشتن مردم ایران بود در نتیجه تنها آن بخشی از ادبیات قابل اشاعه بود که موزون ، مقفا و آهنگین بود و قابلیت به حافظه سپردن را داشت. نثر را برخلاف شعر نمی توان حفظ کرد زیرا نثر قابلیت به خاطر سپردن را ندارد . از اینرو در دوره های گذشته که مردم فاقد سواد خواندن و نوشتن بودند عملا نمی توانستند با نثر ارتباط بر قرار کنند و فقط نخبگان می توانستند از متون نثر استفاده کنند . اما با توسعه تدریجی نظام مدرسه ، انقلاب سواد آموزی ( از سال 1300 به بعد ) به تدریج سواد همگانی تر شددر نتیجه نثر نیز از اهمیت بیشتری بر خوردار شد و با افزایش سواد مردم ، جا برای شعر تنگ تر می شود.

ثانیا شعر به مثابه یک نهاد فرهنگی ویژگی هایی داشت که با ساختار پیشامدرن ایران منطبق بوده است . هر چقدر جامعه ای دارای یک ساختار ناهمگن، پیچیده ، متراکم و وسیع باشد روابط اجتماعی آن از حالت چهره به چهره به روابط با واسطه تبدیل می شود و به تدریج فرهنگ شفاهی و رو در رو در آن جامعه به یک فرهنگ رسانه محور و با واسطه میل پیدا می کند. شعر یک رسانه برای روابط گرم چهره به چهره است نه تنها به این دلیل که قابلیت به خاطر سپردن دارد بلکه به این دلیل که دارای قدرت تاثیر گذاری نیز هست. شعر قدرت تحریک کنندگی و هیجان آفرینی دارد در حالی که نثر این قابلیت را ندارد زیرا نثر علاوه بر سواد ، یک سرمایه فرهنگی نیز می خواهد. مثلا شعر حافظ را بسیاری از مردم نمی فهمند ولی چون شعر است و آهنگین و هیجان آفرین است هر کسی می تواند به نوعی آنرا با احساس خود در آمیزد و این تصور را پیدا کند که شعر حافظ را فهمیده است. در جوامع پیشامدرن ایرانی ،شعر مهم ترین رسانه بوده است از زمان عباس میرزا نایب السلطنه است که نثر فارسی اهمیت پیدا می کند. به یک معنا می توان گفت یکی از مهم ترین شاخص های مدرنیزه ایرانی ، توسعه نثر است و جامعه سنتی ، جامعه شعر محور است در حالیکه جامعه مدرن ، جامعه نثر محور است که بخشی از آن به همان دلایلی بود که ذکر شد و بخشی از آن به ویژگی ها و قالب هایی که نثر با خود به همراه داشت بر می گردد یکی از این قالب ها ، قالب داستان است.

داستان : در جامعه ایران مانند هر جامعه دیگر ، داستان یک امر عمومی است و یکی از قاعده هایی که موتور ذهن ما بر اساس آن عمل می کند تولید روایت است. در زندگی روزمره ، برای بیان احساس هیچ راهی جز اینکه روایت بسازیم وجود ندارد و این کار را به طور نا خود آگاه انجام می دهیم. در تمام فرهنگ ها داستان نویسی وجود دارد منتهی تحول قالب ها و فرم ها و شیوه های داستان نویسی فرق می کند. در زبا ن و ادبیات فارسی نیز داستان نویسی داریم . مثلا در فرهنگ شفاهی اشکال مختلفی از اسطوره ها ( مثل اسطوره گیل گمش ) و داستان ها ( مثل داستان حسین کرد شبستری ) وجود دارد . اما غیر از شیوه های مختلف داستان سرایی ، شیوه های رسمی داستان نویسی نیز وجود دارد مثل جوامع الحکایات عوفی و سفرنامه ناصر خسرو.

بنابراین در گذشته در نثر اشکال مختلفی از روایت و داستان وجود داشته است . آنچه که در قرن نوزدهم در ادبیات فارسی اتفاق می افتد این است که اشکال جدیدی از روایت گری و داستان نویسی و داستان پردازی تحت عنوان رمان و داستان کوتاه به وجود می آید که عمدتا تحت تاثیر تحولات مدرن شدن در جامعه ایران است. مدرن شدن یعنی فرایند های مدرنیزه که یکی از فرایندهای مدرنیزاسیون مشارکت همه مردم در تولید و مصرف فرهنگ است . یکی از ویژگی های داستان کوتاه و بلند این است که توده های مردم می توانند با آن ارتباط بر قرار کنند چرا که این داستان ها هم به لحاظ نثر و هم به لحاظ سوژه ، محتوا ، و موضوع کم و بیش باز نمای زندگی مردم هستند . یکی دیگر از ویژگی های داستان و رمان جدید این است که فرد محور است زیراکه در داستان ها ما با شخصیت هایی سرو کار داریم که برای تحقق نیاز ها و خواسته های خود مبارزه می کنند و همچنین به گونه های مختلف تجربه مدرن شدن را بازگوو باز نما می کنند .

از سال 1820 به بعد جامعه ایران شاهد توسعه تکنولوژی ، تاسیس مدرسه دارالفنون ، نظام دیوان سالاری و.. است. عده ای از روشنفکران در قرن نوزدهم به خارج از کشور سفر کردند . آخوند زاده ، طالبوف تبریزی ، ملکم خان کسانی بودند که در سفر های خود به اروپا با مظاهر تمدن جدید از جمله تحول در شعر و ادبیات و ظهور رمان و داستان آشنا شدند و نمونه هایی از داستان های غربی را با خود به ایران آوردند و همین امر باعث آشنایی ایرانیان با شیوه های داستان نویسی معاصر شد و داستان های جدید بازنمای احساسات و عواطف و ارزشهای فردی و. هستند . در عین حال دنیای مدرن دنیایی است که انقلاب صنعتی و توسعه شهر نشینی و.. را پشت سر گذاشته است. جامعه ایران از سال 1300 به بعد در معرض تجربه انقلاب صنعتی و توسعه شهر نشینی قرار گرفت حاشیه نشینی ، فقر ، فحشا، نابرابری های طبقاتی در جامعه، ظهور گروههای اجتماعی ناهمگن در شهر از جمله مسائلی بودند که در ایران آن دوره دیده می شد بنابراین در این فرایند ، رمان و داستان معاصر بخش مهمی از رسالت شان بازنما کردن مثلا تجربه انسان شهرنشین است . مثل رمان تهران مخوف نوشته مشفق کاظمی که بیان تجربه های جامعه ایران ، بخصوص شهر تهران است . یکی دیگر از فرایند های مدرن شدن ، شکل گیری دولت ملی است . زیر بنای فرهنگی و سیاسی دولت ملی ، ناسیونالیسم است . در ایران نیز فرایند های مدرن شدن که یک بعدش ناسیونالیسم و هویت ملی است بوجود آمد. و برای شکل گیری هویت ملی و حس وحدت ، نوشتن داستان و رمان آغاز شده بود که یکی از داستان های معروف در این زمینه ، سیاحت نامه ابراهیم بیک است. بخشی از داستان نویسی ما به احیای ارزش های ایران قبل اسلام بر می گردد میرزا آقا خان کرمانی دو کتاب به نام داستان های باستان و آئینه اسکندری را می نویسد که بر اساس ایدئولوژی ناسیو نالیسم می توان گفت او از نخستین داستان سرایان ایرانی است. در کنار این خط و مسیر داستان نویسی ، احیای داستان های ملی نیز وجود دارد مثلا شاهنامه و فردوسی در دوره قبل و بعد از مشروطه یعنی از سال 1850 به بعد اهمیت پیدا می کنند بخصوص اینکه ناسیو نالیسم های ایرانی مثل سید حسن تقی زاده، کاظم زاده ایرانشهر که مجله کاوه را در برلین آلمان منتشر می کردند و بعد ها مجله ایرانشهر را منتشر کردند معتقد بودند : باید ارزش ها ، آداب و رسوم و داستان های ایران باستان را احیا کنیم و این افراد خیلی به زبان پهلوی توجه داشتند . بنابراین در دوره قاجار یک اتفاق مهمی افتاد و آن باز نویسی داستان های ایران با ستان بود. در عین حال یکی از ارکان مهم ناسیونالیسم ، توجه به زبان ملی بود. زبانی که از واژه های بیگانه پاک شده باشد . ناسیو نالیسم به عنوان یک زبان ، گفتمان و چار چوب برای شکل دادن به داستان سرایی ملی مورد توجه قرار گرفت.در دوره مشروطه و رضاخان زبان سره و پاک زبانی بود که از واژه های عربی پاک باشد نه از واژه های اروپایی . زیرا ناسیو نالیسم های ایرانی تصور می کردند که ایرانیان و اروپائیان بر اساس ناسیونالیسم ایرانی گری یکی هستند و تنها عربها هستند که با آنها بیگانه اند.به همین دلیل غرب زدایی به عنوان یک هدف برای تصفیه زبان فارسی مورد توجه قرار گرفت و به تدریج توجه به زبان محاوره مردم اهمیت پیدا کرد و در واقع توجه به زبان محاوره یک نوع توجه ناسیونالیستی به زبان فارسی نیز بود. کسی که بیش از همه در این زمینه نقش داشت سید محمد علی جمال زاده بود .جمال زاده کتاب یکی بود یکی نبود را در سال 1301 منتشر کرد ویک مقدمه ای بر این کتاب نوشت که در آن به بحث درباره انقلاب ادبی و دموکراسی ادبی پرداخته بود. جمال زده معتقد بود : ما باید طوری بنیویسیم که عوام بفهمند و خواص بپسندند. در اصل می توان گفت این جریان ، جریانی بود که از قائم مقام و کتاب منشات او آغازشده بود. زیرا کتاب منشات در دوره خود دارای یک نثر ساده بود. جمال زاده نیز در نوشته های خود نثری را به کار می گیرد که ساده و انباشته از تجربه های مردم و و معطوف به تحولات فرهنگی و اجتماعی بود.

به هر حال داستان نویسی ایران بخصوص داستان کوتاه با یکی بود یکی نبود جمال زاده آغاز می شود و تا هدایت ادامه می یابد. بنا براین داستان و رمان ابزاری برای تعریف سبک و شیوه زندگی است، و نوشتن و خواندن داستان های امروزی نوعی تلاش برای ساز ماندهی و شکل دهی به هویت شخصی است. به طور کلی رمان ، داستان و همه هنر ها در دوره معاصر کار کرد اصلی شان این است که به فرایند هویت یابی انسان ها کمک می کنند. در رمان های هدایت می توانیم باز نمایی تجربه مدرنیته ایرانی در شهر و روستا و شیوه های به چالش کشیدن سنت را ببینیم. هدایت چند سنت را تثبیت کرد :

1- سنت گرد آوری فرهنگ مردم

2- زبان محاوره و عامیانه را که جمال زاده آغاز کرده بود به کمال رساند و خیلی پخته تر و جدی تر وارد جریان داستان نویسی معاصر کرد.
برگرفته از وبلاگ خانم اعظم جلالی

راستی چرا؟

baghemakhfi — Sun, 01 Jun 2008 10:32:18 GMT

شهرزاد نیوز: طبق گزارشی از ایستگاه رادیویی آسیا، برخی از زنان آسیایی ساکن بریتانیا تا بدان جا پیش می‌روند که بکارت خود را جعل می‌کنند، زیرا در جامعه‌ای که درباره ی اولین رابطه جنسی هنوز افسانه‌های بسیاری وجود دارد و بر حفظ "عفت" ارج زیادی گذاشته می‌شود، چاره‌ای جز این نمی‌بینند.

متخصصان و مددکاران اجتماعی در برنامه‌ای مستند از سوی شبکه آسیایی بی بی سی، به نام "مثل یک باکره"، گفتند در صورت برقراری رابطه‌ی جنسی پیش از ازدواج، جان برخی از زنان جوان به خطر می‌افتد و شاید مجبور شوند از خانه فرار کنند.

طبق این برنامه ی تحقیقی رادیویی، در نتیجه زنان جوان از خون مصنوعی استفاده می‌کنند و حتا به دوختن پرده بکارت روی می‌آوردند تا تظاهر کننند که باکره هستند.

این رسم بازتاب نگرش اجتماعی در بسیاری از بخش‌های شبه‌قاره ی هند است، چنانچه در این برنامه اکثر پسران بین 17 تا 21 سال مورد مصاحبه در منطقه "وست میدلاندز" - منطقه‌ای با ساکنین آسیایی‌ زیاد - ترجیح می‌دهند با زنی باکره ازدواج کنند.

مفهوم "ناموس و عفت" هنوز در میان بسیاری از جوامع آسیایی ساکن بریتانیا حفظ شده است و نه تنها با ازدواج اجباری، بلکه با قتل زنان جوان نیز پیوند خورده است.

یکی از مشاوران سابق سازمان آموزش بهداشت جنسی به نام "بروک" گفت زنان آسیایی جوان روزانه از وی اطلاعاتی درباره تظاهر به باکرگی می‌خواهند - و او به خاطر حفظ جان این زنان، این اطلاعات را در اختیارشان قرار می دهد.

او گفت: «آن‌ها گاهی به مرکز می‌آیند زیرا با دوست پسرشان رابطه جنسی داشته‌اند و نگرانند مبادا شوهران آینده بفهمند که دیگر باکره نیستند.»

«بعد در باره اسطوره‌ها بحث می‌شود و این که طی اولین رابطه‌ی جنسی باید دختر خونریزی داشته باشد. بنابراین می‌توانیم بگوییم، "خیلی از دختران خونریزی نمی‌کنند".»

«مشکل این جاست که بسیاری از مردان و مردم آسیایی اعتقاد دارند که این کار درست است و بنابراین آن‌ها (دختران) نگرانند که ازدواج کنند و شب اول خونریزی نکنند و شوهرشان فکر کند که آن‌ها باکره نبوده‌اند و نگران تمام مشکلاتی که بعداً در زندگی‌شان پیش می‌آید.»

بی‌آبرویی اجتماعی

او گفت که زنان از جوهر قرمز و خون جعلی استفاده می‌کنند که از فروشگاه‌ها می‌توان خرید و آن را درون واژن خود قرار می‌دهند یا پس از رابطه جنسی روی ملافه می‌ریزند. یک زن پاکستانی گفت او کسی را می‌شناخت که از یک شیشه جوهر قرمز استفاده کرده بود و با آن از خطر جست. "مادر شوهرش خیلی خوشحال بود".

این مشاور با تأکید بر جدیت موضوع گفت، او موافق است تا درباره ی جعل باکرگی اطلاعات ارائه شود زیرا "برای برخی از دختران خطر جانی وجود دارد و این خطر به حدی است که اگر نتوانند تظاهر به باکرگی کنند، با عواقب مهلکی روبرو خواهند شد."

یک مددکار اجتماعی که در غرب لندن با زنان آسیایی جوان کار می‌کند، گفت، برخی از دختران مجبور شده‌اند از خانه فرار کنند و به خانه ی زنان بروند "زیرا زندگی‌شان در خطر بود. می ترسیدند کسی موضوع را بفهمد."

لیندا کاردوزو، متخصص زنان در بیمارستان کالج کینگز در لندن، گفت برخی از زنان آسیایی مأیوسانه درصدد دوختن پرده بکارت برمی‌آیند، اما مرمت پرده "خیلی سخت" است زیرا همیشه بافت کافی برای دوختن وجود ندارد.

هدف اصلی از ترمیم پرده، خونریزی در شب زفاف است، اما البته زنان بسیاری هم هستند که در شب زفاف خونریزی نمی‌کنند، خواه باکره باشند یا نباشند.

علت آن است که پرده گاهی خیلی ارتجاعی است، شاید ناشی از استفاده از تامپون برای دوران قاعدگی باشد، شاید بر اثر ورزش زیاد و بافت‌های حساس باشد و بنابراین زنان زیادی هستند که در اولین رابطه جنسی خود، خونریزی نمی‌کنند.

جلسه نهم درس جامعه شناسی در ادبیات

baghemakhfi — Sat, 17 May 2008 20:17:18 GMT

گزارش جلسه نهم کلاس جامعه شناسی هنرها و ادبیات

خلاصه کنفرانس فصل اول کتاب نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات تالیف دکتر اعظم راود راد

در بررسی هنر دو دیدگاه وجود دارد : 1- بررسی هنر به شیوه توصیفی 2- بررسی هنر به شیوه علی

بررسی هنر به شیوه توصیفی : افرادی مانند وبر معتقدند : جامعه شناس نباید به محتوای اثر هنری بپردازد چرا که این امر زمینه قضاوت ارزشی را فراهم می کند . موضوع جامعه شناسی هنر به شیوه توصیفی ،مسائلی از جمله مطالعه هنرمندان به عنوان یک گروه اجتماعی است مثلا اینکه هنرمندان از لحاظ وابستگی های سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و ارزشی و تحصیلات چه ویژگی هایی دارند ؟ در این حالت جامعه شناس به مطالعه توصیفی پرداخته است زیرا با محتوا و درون مایه اثر هنری کاری ندارد بلکه با خالق اثر هنری سرو کار دارد . شیوه توصیفی صرفا به مطالعه هنر مندان به عنوان یک گروه اجتماعی نمی پردازد بلکه نهادهای مولد هنر ،مخاطبان هنر و.. را نیز مطالعه می کند . در شیوه توصیفی یک نوع نگاه پوزیتیویستی نیز حاکم است یعنی نگاههایی که در صدد است با تبیین های کمی ، آماری ، عینی و تحصلی به توصیف وضعیت هنر در یک موقعیت زمانی و مکانی معین بپردازد . این نوع مطالعات در فاصله سالهای 1970-1940توسعه پیدا کرد و د رفرانسه بخصوص مورد توجه روبرت اسکا رپیت قرار گرفت.

بررسی هنر به شیوه علی : در بررسی هنر به شیوه علی جامعه شناس باید به تبیین شرایط شکل گیری و تولید اثر هنری ،خاستگاه اجتماعی یا علیت اجتماعی اثر هنری بپردازد .در این شیوه از بررسی به این امر پرداخته می شود که جامعه ، اقتصاد ، مذهب ، ویژگی های فرهنگی ،توسعه یافتگی یا نیافتگی ، ساختار قدرت ، نظام سیاسی ، جهان بینی های مختلف چه تاثیری در پیدایش و گسترش گونه های خاص هنری به جای می گذارند؟مثلا چه اتفاقی می افتد که در یک دوره ای ، گونه ها و سبک های ادبی از بین می روند و سبک های ادبی جدیدی جایگزین آن می شوند ؟ بنابراین لازمه بررسی هنر به شیوه علی ، بدست آوردن توصیفی از وضعیت موجود در حوزه هنر است تا از این طریق بپرسیم که چرا تغییر بوجود آمده و این تغییر چگونه تحت تاثیر عوامل اجتماعی بوده است ؟ حال برای توضیح عوامل اجتماعی یک مورد خاص مثل فمنیست را مطالعه می کنیم . فمنیست ها در نقد فمنیستی که بر اثر هنری دارند معتقدند: که یکی از عوامل اصلی تاثیر گذار بر پیدایش و تحول سبک های هنر ی و ادبی عامل جنسیت و غلبه و سلطه ارزش ها و فرهنگ مرد سالار است . رمان مذکر ، شعرمذکر ، نقاشی مذکرو... اینها در واقع پاره ای از فرهنگ استیلای مرد سالار در تاریخ بشر بوده است . بنابراین زمانی که به نقد پیدایش یک رمان می پردازند مسئله چالش های جنسیتی را عامل موثر می دانند. جانت ولف در کتاب توزیع اجتماعی هنر به طور مفصل به توضیح این امر می پردازد که یک اثر هنری مثل هر امر اجتماعی دیگر یک تولید اجتماعی است شاید اهمیت این بحث را زمانی بتوانیم بفهمیم که نظریه های رقیب آن را بدانیم از جمله اینکه 1- اثر هنری محصول نبوغ است .2- اثر هنری الهام ملکوتی و متافیزیکی است. جامعه شناسان در صددند تا یک نگاه سومی ایجاد کنند که نه اثر هنری را محصول نبوغ می داند و نه اثر هنری را الهام متافیزیکی می داند و این نگاه سوم عبارت است از اینکه روابط اجتماعی و انسانی است که باعث می شود یک اثر هنری با ویژگی های خاص خود شکل بگیرد ووقتی که وارد عوامل اجتماعی و انسانی می شوند به بررسی عوامل ساختاری اجتماعی مثل عامل جنسیت ،نابرابری های اجتماعی ساخت یافته ، روابط نا برابر قدرت بین اقوام و... که در پیدایش اثر هنری تاثیر گذار است می پردازند. وقتی از منظر جامعه شناسانه به اثر هنری می نگریم به ساخت های محلی ، ملی ، بین المللی بر می گردیم و ازراه واکاوی و شالوده شکنی این ساختارها و آثار توضیح می دهیم که این آثار بیش از اینکه محصول نبوغ باشند محصول ساختار ها هستند و بیش از اینکه اثر باشند یک تولید اجتماعی اند. اثر هنری زائیده یک مجموعه شرایط است . یکی از کاستی های جامعه شناسی هنر و ادبیات این است که با ارجاع یک اثر به زمینه اجتماعی اش نمی توان تمامیت یک اثر را توضیح داد زیرا متن ها چه ادبی چه هنری به دو دسته تقسیم می شوند : 1- متن های اصلی و ذاتی : متن هایی اند که فاصله بیشتری با بستر اجتماعی و سیاسی خودشان دارند مثلا شعر حافظ متن اصلی و ذاتی است زیرا شعر حافظ توانسته در طی 800 سال در شرایط سیاسی و اجتماعی مختلف قرائت و فهم و معنا شود اگر شعر حافظ به بستر اجتماعی خود خیلی نزدیک بود در این صورت می بایست با تحول شرایط ، عملا شعر حافظ فراموش می شد. 2- متن ها ی فرعی : متن هایی اند که فاصله کمتری با زمینه اجتماعی خود دارند مثلا اشعار فرخی سیستانی (که بخش قابل توجهی از آن در باره سلطان محمود غزنوی است )جزء متن های فرعی است و ما آنرا نمی خوانیم زیرا خیلی به بستراجتماعی خود نزدیک است و از بستر اجتماعی و سیاسی ما دور است. مطالب روزنامه ای و مطبوعاتی نیز متن های فرعی اند و نمی توانند ماندگار شوند زیرا متن های مطبوعاتی و روزنامه ای تنها تا 24 ساعت قابل مصرف اند. آثار ماندگار جزء متن ها ی اصلی اند. اثر ماندگار به اثری گفته می شود که با عوض شدن شرایط دوام پیدا می کند . شاهکار های هنری آثاری هستند که ما ندگارمی شوند و در ورای تاریخ قرار می گیرند ،شاهکار های هنری آثاری هستند که نسبت شان با شرایط دوره ای که خلق شده اند با واسطه است . در ضمن باید توجه داشته باشیم که میزان ماندگار ی آثار هنری یکسان نیست . یکی از مشکلات جامعه شناسی هنر این است که قادر به تبیین علی آثار هنری نیست. البته باید بین دو عنصر جامعه شناسی هنر تمایز قائل شد : 1- شرایط تولید اثر 2- شرایط قرائت و خوانش اثر . دومین مشکل جامعه شناسی هنر این است که به دلیل اینکه جامعه شناسی قادر نیست به محتوای اثر هنری توجه جدی کند در نتیجه از فهم چیزی که والتر بنیامین تحت عنوان هاله بیان می کند ناتوان است .

تعریف هاله :هاله معنا و احساسی است که یک فیلم ، نقاشی ، شعر ، بنای تاریخی و یا یک اثر تولید می کند ولی این هاله محصول در هم آمیزی و هم افزایی مجموعه وسیعی از عوامل خلاقه اجتماعی ،اقتصادی در کنار هم است . ویژگی هالگی امری است که به کلیت اثر هنری مربوط می شود . مفهومی که نیچه به آن امضای صاحب اثر می گوید . یعنی یک هنرمند صاحب یک امضاء است که آن امضاء سبک هنر مند است و آن سبک در کلیت اثر هنری یا وضعیت هالگی اثر هنری بروز پیدا می کند. در تبیین هر اثر هنری سه رویکرد وجود دارد: 1- رویکرد فلسفی به هنر 2- رویکرد جامعه شناختی به هنر 3- رویکرد فلسفی و جامعه شناسی به هنر .

خلاصه کنفرانس فصل سوم کتاب نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات تالیف دکتر اعظم راود راد

هاوزر رویکرد فلسفی به هنر را که متاثر از هگل است نقد می کند و در مقابل از نظریه رویکرد جامعه شناختی به هنر دفاع می کند . هاوزر معتقد است: هنر باید وابسته به زمان باشد به این ترتیب هنر فاقد بیان انسانی – جهانی است. هاوزر با نگاه ایده آلیست ها و رمانتیک ها مبنی بر اینکه هر اثر هنری هر چه قدر کمتر به دوره معاصرش مربوط باشد مهمتر است مخالفت می کند . هاوزر معتقد است : نظریه هنر برای هنر نتیجه شرایط اجتماعی خاص است و در غرب بعد از دوره رنسانس و تحولات تکنولوژیکی ،طبقه متوسط و هنرمند در حالت انزوا قرار گرفته بودند و این امر باعث انکار نظم اجتماعی موجود و طرح نظریه هنر برای هنر شد . جامعه شناسی که هاوزر از آن دفاع می کند از نوع توصیفی – علی است. هاوزر به این نکته اشاره می کند که محصول هنر خود بسنده مثل یک اسباب بازی بی فایده است و تنها شرایط خیلی استثنایی را قبول می کند که هنر می تواند از جامعه معاصرش مستقل باشد .

مکتب فرانکفورت : یکی از مهم ترین رویکرد هایی که در رابطه با مسائل معاصر وجود دارد مکتب فرانکفورت است. اریک فروم ، هابر ماس ، هورکهایمر ، آدرنو ، بنیامین و.. از طرفداران مکتب فرانکفورت هستند .مهم ترین ویژگی مکتب فرانکفورت این است که به نقد نظام سرمایه داری پرداخته است و کل روابط اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی و هنر را به مثابه اینکه ، این هنر زاده نظام سرمایه داری است به چالش کشیده است،و به نقد شالوده شکنانه تاثیرات نظام سرمایه داری ، صنعتی شدن و عوامل آن بر چگونگی شکل گیری و توسعه محصولات هنری و آثار هنری پرداخته است . هور کهایمر و آدرنو کتابی تحت عنوان فلسفه روشنگری دارند که در این کتا ب مقاله ای به نام صنعت فرهنگ وجود دارد . صنعت فرهنگ یک مفهوم انتقادی است که توضیح می دهد فناوری ها و رسانه های جدید باعث شده اند که تولید انبوه آثار هنری بو جود بیاید در گذشته یک اثر هنری برای مخاطبان محدودی تولید می شد ولی امروزه از آن اثر هنری به کمک تکنولوژی بی نهایت می توان تولید کرد که این تولید و تکثیر اثر هنری باعث از بین رفتن هاله اثر هنر ی می شودو همه مردم با سطوح متفاوت از درک هنری و زیبا شناسانه ، وارد اجتماع هنر ی می شوند و به تدر یج مردم به عنوان مخاطبان اثرهنری ذائقه خود را بر چگونگی تولید اثر هنری تحمیل می کنند در نتیجه هنر به یک امر پست (نه متعالی ) تبدیل می شودو قوانین عرضه و تقاضا یا بازار بر فرایند تولید هنر استیلا می یابد و هنر خصلت تجاری و کالایی پیدا می کند و کالایی شدن اثر هنری باعث می شود تا آن چیزی که زیبایی و خلاقیت را در هنر تعریف می کند زیبایی هنر نباشد بلکه پول و معیارهای کمی شده خارج از هنر است که زیبایی هنر را تعیین می کند. در همین فرایند است که نظام سرمایه داری و شرکت های بزرگ اقتصادی و تجاری واردعرصه هنر می شوند و از هنر به مثابه ابزاری برای تولید ثروت استفاده می کنند و این شرکت های بزرگ تجاری هنر رانه به مثابه امر زیبا بلکه به مثابه یک امر تجاری تلقی می کنند و شروع به ایجاد نیاز ها و تحمیل کردن نیاز های جدید می کنند تا بتوانند از طریق تحمیل و تحمیق توده ها ، پول بیشتری را بدست آورند و در این فرایند،هنر به عنوان ابزاری برای تسکین بخشیدن به آلام و درد های ناشی از نا برابری نظام سرمایه داری و یک نوع ارضاء و اشباع سطحی تبدیل می شود . از نگاه آدر نو و هور کهایمر و مارکوزه نظام سرمایه داری و تجاری شدن هنر یک فرایند استاندارد سازی د رهنر را دنبال می کند و همه آثار هنری مطابق ذائقه و سلیقه عوام تولید می شوند .آدرنو و هورکهایمر یک نگاه بدبینانه نسبت به فرهنگ و هنر عامه پسند دارند . البته در بین طرفداران مکتب فرانکفورت همه بدبین نبودند ، از همان ابتدا والتر بنیامین و یک عده خاصی مثل مارکوزه با این نگاه بدبینانه همراه نشدند . منتقدان مکتب فرانکفورت بخصوص بعد از بو جود آمدن مکتب بیرمنگام نگاه های آدرنویی را نپذیرفتند و معتقد بودند :1- اثر هنر ی تنها کارکرد منفی ندارد و توده ها از طریق این محصولات فرهنگی وارد فرهنگ می شوند .2- نگاه های آدرنو یک نگاه نخبه گرایانه است . نخبگان از طریق تحمیل معیارهای زیباشناسانه خاص خود ، روابط نا برابر قدرت را باز تولید می کنند و هنر ابزاری برای حفظ تمایز و تشخص است این امر را پیر بوردیو در کتاب خود تحت عنوان تشخص به خوبی نشان داد. این نگاه که توسعه مشارکت مردم و انبوه شدن صنعت فرهنگ باعث مبتذل شدن هنر شده درست نیست زیرا این امر باعث کاهش نابرابری ها در حوزه هنر شده است . 3- نقد سوم که بخصوص از جانب مکتب بیر منگام بر مکتب فرانکفورت وارد شده این است که مخاطبان هنر و توده های مردم تنها تحمیق نمی شوند بلکه لحظه مصرف، لحظه تولید نیز هست. توده های مردم ، وارد بازار هنر می شوند و کالای فرهنگی را انتخاب می کنند این ا نتخاب توده های مردم یک انتخاب منفعلانه نیست ، در بازار انواع کالاها وجود دارد بنابراین مصرف کننده می تواند یکی را انتخاب کند . شرکت هایی که قادر به تطبیق محصولات خود با ذائقه مردم نباشند به تدریج از بازار حذف می شوند و مصرف کنندگان از طریق انتخاب های خود بر فرایند تولید تاثیر می گذارند . بنابراین توده ها موجودات منفعلی نیستند بلکه توده ها گروههایی هستند که یکپارچه و یک دست نیستند در نتیجه این عدم یکپارچگی باعث تکثر و تنوع محصولات در بازار می شود .

جریان هنر برای هنر در سال 1980 در اروپا شکل گرفت . جریان هنر برای هنر هدفش در کل این بود که استقلال نهاد هنر را از کلیسا، دربارو.. ایجاد کند زیرا تا قبل از این جریان، هنر در اختیار دربار و کلیسا بود . سالهای 1790-1720 سال های تفکیک پذیری نهادی در جامعه است . در حوزه هنر نیز هنر مندان می خواستند استقلال نهادی پیدا کنند اگر چه شعار هنر برای هنر مبانی فلسفی خاص خود را دارد که در اندیشه های ایده آلیستی هگل جای می گیرد. معرفت از هر جنسی به مثابه یک ایده در جهان ایده ها سیر می کند و چندان ارتباطی با شرایط اقتصادی، عینی و... ندارد . مارکس ایده آلیسم هگل را نقد می کندو می گوید همه ایده ها روبنا هستند و زیر بنا اقتصاد و شرایط عینی است.

از وبلاگ خانم اعظم جلالی

گزارش جلسه هفتم یا ششم کلاس جامعه شناسی در ادبیات و هنر

baghemakhfi — Sun, 04 May 2008 09:10:18 GMT

خلاصه کنفرانس طنز در آثار عبید زاکانی
عبید در واقع شاعر و ادیب مشهور قرن هشتم هجری است که البته شهرت عبید زاکانی در ادبیات ما به خاطر طنز هایی است که نگاشته است. شمایل طنز در ادبیات فارسی ما ، عبید زاکانی است زیرا در دوره خود صریح ترین کسی بوده است که از طنز و شوخ طبعی به عنوان یک ابزار استفاده کرده است .

تقسیم بندی شوخ طبعی از منظر دکتر علی اصغر حلبی :شوخ طبعی عبارت است از هر چیز خنده آور چنین است:
1- طنز : فاخر ترین گونه شوخ طبعی است و در واقع یک نوع باز نمایی و انعکاس حقیقت است که قصد اصلاح نابسامانی ها را در پشت پرده خنده دارد و خنده ایجاد شده جدی است.

2- هجو : در هجو قصد تخریب داریم .

3- هزل: عده ای هزل را کلمات بی ارزش می دانند .مثلا مولانا در مثنوی از هزل استفاده کرده است.

4- فکاهه : در فکاهه وهزل سخنها تنها ارزش خنداندن دارد و پیامی ندارد.

از نظر دکتر ستوده فرق طنز و هجو آن است که غالبا طنز را برای مقاصد اصلاح طلبانه اجتماعی و منتقدانه بکار می برند ولی هجو برای تخریب است و ترانه های فولکور را سرشار از طنزهای جدی و ممتاز می داند . آقای ستوده طنز را به دو نوع رسمی یا مستقیم و غیر رسمی یا غیر مستقیم تقسیم می کند و فرق این دو نوع را در این می داند که در طنز رسمی سخن گو بی واسطه با مخاطب صحبت و شوخی می کند ولی در طنز غیر رسمی سخن گو پوشیده تر با مخاطب شوخی می کند.

توضیحات استاد فاضلی در مورد طنز در آثار عبید زاکانی : عبید زاکانی بزرگترین طنز پرداز کلاسیک ماست . هر نوع شوخی را طنز نمی گویند طنز به آن نوع شوخی گفته می شود که اولا جدی است ثانیا هدف آن صرفا خنداندن و سرگرم کردن نیست بلکه طنز دارای یک ماهیت اجتماعی – سیاسی است و می خواهد از یک دو گانگی ، تزویر ، دروغ ، امر غیر اخلاقی ، نابهنجار و نابرابری پرده بر دارد . هجو نیز سخنی است برای خنداندن و خراب کردن فرد. گونه های دیگر طنز نیز وجود دارد که آقای ستوده در تقسیم بندی خود به آن اشاره نکرده اند مثل لطیفه ، لطیفه ها نیز انواعی دارند . لطیفه یک داستان کوتاه است که در آن پند و اندرز نهفته است و می تواند خنده آور نیز باشد. در واقع طنز در ادبیات فارسی ، یک نوع و گونه ادبی است که از جنس اجتماعی است یعنی کسی با زبان طنز مدیحه، وصف تاریخی و..را بیان نمی کند . طنز در حقیقت یک نوع ادبی است که کارش پرداختن به مسائل و چالش ها و ابعاد زندگی اجتماعی است که در قالب های ادبی و زبان های دیگر قابل بیان نیست. از جمله مسائلی که در قالب طنز بیان می شود می توان به مسائلی اشاره کرد که مستقیما با قدرت در تعامل اند و بیان آنها با مجازات اجتماعی همراه است.

ویژگی های طنز : 1-طنز ادبیات غیر رسمی و نمادی از فرهنگ غیر رسمی است و به همین دلیل یک نوع مقاومت در برابر ادبیات رسمی نیز است . ادبیات رسمی ، گفتمان غالب و ادبیات در بار است. ولی ادبیات غیر رسمی شاخه های مختلفی دارد مثل زبان مخفی جوانان ، مفهومی که گیدنز تحت عنوان خودمانی بودن یاد می کند .

2- طنز ماهیتا یک کنش دموکراتیک است بر خلاف گونه های ادبی دیگر که در چهارچوب ساختارهای تسلط یافته مشروعیت پیدا کرده اند .طنز بخصوص در نظام های سیاسی اقتدار گرا و کمتر دموکراتیک یک کنش کاملا دموکراتیک است. زیرا طنز جدای از آن محتوای منتقدانه ای که در آن قرار گرفته و مضامینی که مستقیما به نا برابری ها و روابط قدرت یورش می برد از یک ویژگی ممتاز برخوردار است و آن عبارت است از اینکه از لحاظ صورت یک کنش باز است که امکان ارتباط بر قرار کردن تمام افراد جامعه با آن وجود دارد . طنز از جنس خنده است ، طنز نویس موفق کسی است که طوری بنویسد که عامه مردم بفهمند و خواص بپسندند . مثلا شما برای فهم قصاید سعدی به سطحی از دانش ، بینش نیاز دارید ولی سخن طنز پردازان این طور نیست زیرا طنز پردازان طوری سخن می گویند تا تمام لایه های جامعه را در بر گیرد. ادبیات کلاسیک ما عمدتا غیر اجتماعی است و ادبیاتی نبوده که در جهت احقاق حقوق فرو دستان ،نا برابری ها و.. تلاش کند . از دوران مشروطه به بعد است که طنز پردازانی با روحیه ی عبید ظهور پیدا کرده اند.

عبید زاکانی رسالات مختلفی دارد مثل رساله دلگشا ، موش و گربه ، تالیفات ، اخلاق الاشراف. رساله اخلاق الاشراف به لحاظ جامعه شناختی مهم ترین رساله عبید است . از جمله مفاهیم کلیدی که در رساله اخلاق الاشراف وجود دارد عبارت است از تمایز بین دو مذهب مختار و منسوخ . عبید از یک تمهید ادبی تحت عنوان تمهید وارونگی استفاده می کند و مجموعه وسیعی از نا برابری ها ، تبعیض ، ظلم و ستمی که در فرهنگ ایران وجود دارد را آشکار می کند . عبید معتقد است در مذهب منسوخ ( شیوه زندگی که از بین رفته ) جوانمردی کردن ، سخن راست گفتن ، سادگی ، بی ریایی ، کمک کردن به همنوع ، عشق ورزیدن جای دارد و در مقابل در مذهب مختار (شیوه زندگی مجاز ) دروغ ، ریا و.. جای دارد و فرد با استفاده از این مذهب می تواند خود را توجیه کند.

توضیحات استاد فاضلی در مورد کتاب کیمیای سعادت غزالی
یکی از گونه های ادب فارسی ، پند نامه ها و اخلاق نامه ها است مثل کتاب کیمیای سعادت ، اخلاق ناصری ، کتاب معراج السعادت نوشته ملا احمد نراقی . معمولا کتاب های اخلاقی ، بر فرهنگ آرمانی معین ، بایدها ، شاید ها و شایستگی ها تاکید می کنند. از جمله انتقاداتی که می توان به کتاب کیمیای سعدات غزالی وارد کرد در مورد فاید ه ها و زیان های ازدواج است به اعتقاد غزالی حکمت و انگیزه اصلی تجویز ازدواج ارضای شهوت نیست بلکه شهوت وسیله و واسطه ای برای بقاء نسل و ایجاد و ازدیاد مومنان است . غزالی پنج فایده و سه زیان برای ازدواج بیان می کند .

فایده های ازدواج : 1- پیدا کردن فرزند 2- حصار کردن دین 3- دیدار زنان سبب انس و راحتی دل گردد و مجالست با ایشان باعث آسایش شود .4- زن تیمار خانه بدارد و کار رفتن و پختن را کفایت کند که اگر مرد به این کار ها مشغول شود از عبادت و دانش محروم می ماند . 5- صبر کردن بر اخلاق زنان و کفایت کردن مهمات ایشان تمرین عبادت است.

آفات ازدواج : 1- امکان نا توانی شوهر در تامین زندگی همسر خویش و کشاندن مرد به انحراف .

2- قیام کردن به حق عیال نتوان الا به خلق نیکو و برای این کار باید بر محالات صبر نمایی و تحمل سختی های ایجاد شده از طرف زن برای هر مردی امکان پذیر نیست و این باعث رنجش روح می شود.

3- دل به اندیشه و کار زنان و سر گرم شدن با زن باعث فراموشی یاد خدا می شود.

ازجمله مهم ترین انتقاداتی که می توان به این کتاب وارد کرد این است که در فواید ازدواج که غزالی بیان کرده هیچ فایده ای برای زن وجود ندارد و از نظر غزالی مرد کانون این فایده ها است. در واقع کتاب کیمیای سعادت غزالی نمونه ای از فرهنگ آرمانی- اسلامی است.

خلاصه کنفرانس عشق و از خود بیگانگی در شعر مولوی و توضیحات استاد فاضلی راجع به آن
انواع عشق از دید مولوی : 1- عشق حقیقی: که همواره به عنایت پروردگار پدید می آید . نخست او باید عنایتی کند تا در بنده عشق پیدا شود . مولوی این نوع عشق را خمیر مایه زند گی و هستی انسان می شناسد و جهان را قائم به آن می بیند. مولوی عشق خواه عشق آسمانی ، خواه عشق زمینی را اصل و اساس یگانگی می داند و آن را برتر و بالاتر از خرد می شمارد و معتقد است که خرد به چند گانگی راه می برد ولی عشق حسی نا متجانس ها را به هم پیوند می دهد و به یگانگی می رساند. 2- عشق عرفانی : عشقی است حقیقی و کامل که به هیچ موضوع معین و محدودی تعلق نمی گیرد و فقط دیدارمعشوق حقیقی را که ذات مطلق حق تعالی است می طلبد .

از نظر مولوی عشق از هیچ چیزی پروا ندارد و عاقبت اندیش نیست. و عشق و رنج جدایی نا پذیرند. عشق منجر به یگانگی و همانند سازی می شود .مولوی بر این باور است که عاشق باید در راه معشوق رنج بکشد و دیوانه شود. مولانا بر خلاف شاهنامه و آثار ادبی دیگر که به دنیای بیرون ، سیاست و ... می پردازند به احساسات درونی ما اعم از احساسات متافیزیکی ، مناسبات زمینی و.. توجه دارد. آموزه های اجتماعی شعر مولانا در سال های اخیر استخراج شده است . کتاب مثنوی مولانا 26هزار بیت و 275 حکایت دارد . کتاب آقای دکتر علی اکبر ترابی در مورد شاعری مثل مولانا پخته تر و سنجیده تر است . آقای دکتر علی اکبر ترابی معتقد است این 275 حکایت ، داستان ها و قصه هایی است که بخشی از آن جنبه تعلیمی دارد و بخشی از آن توضیحاتی در مورد انسان آرمانی است . دکتر ترابی در مورد مولانا سه نکته را استخراج می کند : 1- مولوی با وجود توانایی اش ، شعر و شاعری را هدف قرار نداده و نه تنها به شاعری و توانایی خود در این زمینه نبالیده است بلکه بر عکس در مراحلی از شعر و شاعری بیزاری نیز جسته است.

2- برای مولوی شعر ابزاری جهت آشکار کردن راز حق که ما تحت عنوان عرفان و تصوف از آن نام می بریم ، بوده است .

3- مولانا معتقد است: استعداد و عاملیت افراد نقش مهمی در زندگی افراد دارد.

معرفی چند کتاب
1- کتاب هم بالی : شیوه ای در تفکر مدیریت ایرانی نوشته غلامرضا خاکی .دکتر خاکی در این کتاب بر اساس تجزیه و تحلیل منطق الطیر عطار توضیح می دهد اگر کسی منطق الطیر عطار را فهم کند می تواند بسیاری از ویژگی هایی که یک مدیر ایرانی برای مدیریت سازمان نیاز دارد را در آن ببیند . دکتر خاکی ادیب نیست ولی معتقد است منطق الطیر عطار یک نوع بنیان تفکر در مدیریت ایرانی است .

2- کتاب جامعه شناسی در ادبیات فارسی نوشته علی اکبر ترابی .دکتر ترابی در این کتاب نمونه های مهمی از ادب فارسی را معرفی می کند مثلا آقای دکتر ترابی در مورد طرز تلقی نظامی از شعر و شاعری در این کتاب مفصل توضیح می دهد . آقای دکتر ترابی معتقد است : شعر یعنی دروغ گویی . شاعر و نویسنده خوب کسی است که بتواندالف- استحکام پادشاه و خواست های شاه را باز نما کند ب- امر خرد را بزرگ و امر بزرگ را خرد جلوه دهد .این کتاب تا حدودی ارزش های منتقدانه نسبت به ادبیات فارسی دارد و آقای ترابی معتقد است: شرایط سیاسی ، اجتماعی و وضع اقتصادی در شعر تاثیر گذار است.

از وبلاگ خانم جلالی
پی نوشت: باید هرچه زودتر عکسها را آماده کنیم اما من اصلا امادگی ندارم لطفا به من در تهیه عکسهایی در دیوار نگاره ها کمک شود

نقدی بر نمایشنامه مرگ فروشنده اثر آرتور میلر

baghemakhfi — Thu, 24 Apr 2008 17:52:18 GMT

نمایشنامه مرگ فروشنده نوشته آرتور میلر در سال 1949 جایزه پولیتزر را از آن خود کرد.

این نمایشنامه که در ایران به چاپ چهارم رسیده است داستان زندگی مردی است که در دنیای خودش زندگی میکند

و نمیتواند با دنیای جدید و به اصطلاح مدرن جامعه آمریکا ارتباط برقرار کند. او مدام به گذشته پناه میبرد

و چرایی ناکامی زندگی خود و دو پسرش را در گذشته میجوید. ویلی لومان فروشنده شکست خورده نمایشنامه

در تضاد و تناقض بسیار به سرذ میبرد میان آرزوهای او و واقعیت فاصله بسیار است .او می پندارد

که پسرانش افراد موفقی هستند در حالی که بیف پسر بزرگ او شغلی ندارد و در مقابل ناکامی هایش

دست به دزدی میزند. گرچه احتیاجی به اشیایی که میدزدد ندارد و این کار تنها واکنشیست به سر خوردگیهایش.

هپی پسر کوچکتر ویلی لومان وضع بهتری از بیف دارد اما او هم آدمی بلند پرواز است و از زندگیش راضی نیست و سرخوردگی هایش را با وقت گذرانی با نامزدهای همکارانش سپری میکند.. در این نمایشنامه لیندا زن ویلی لومان تنها عضو خانواده است که از واقعیت فاصله نگرفته و به رویا پناه نمیبرد.. او همیشه به شوهر و

فرزندانش امید میبخشد و زندگیش را با نگرانی دایم برای شوهرش سپری میکند.زندگی زناشویی آنها

چندان تعریفی ندارد گرچه لیندا چندان شکایتی ندارد.ویلی لومان که یک فروشنده دوره گرد است در یکی از سفرهایش با زنی آشنا میشود و به لیندا خیانت میکند.ویلی جورابی را که قرار بود به لیندا بدهد به آن زن هدیه میکند در حالی که لیندا مدام مشغول وصله کردن جورابهای کهنه اش هست. به نظر میرسد جوراب در اینجا نماد روابط زناشویی باشد و وصله کردن جوراب توسط لیندا حاکی از آن است که او و ویلی روابط زناشویی موفقی ندارند.بیف که به طور اتفاقی به دیدن پدرش میرود از حضور آن زن با خبر میشود و ضربه سختی میخورد او

که جوانی هجده ساله است با ناراحتی به پدرش میگوید چرا جورابهای مامانو به اون زن دادی؟و البته در نمایشنامه تمام این حوادث در رویای ویلی و در پناه بردن مدام او به گذشته اتفاق می افتد. ویلی با پناه بردن به

خاطرات گذشته به سرزنش دایم خود میپردازد .(اگر بیف منو با اون زن ندیده بود شاید حالا این وضعو نداشت)

او با سرزنش دایم خود روح ناکام و سرخورده خویش را که مجالی برای آرامش در دنیای مدرن آمریکا نمیابد

آشفته تر مینماید به طوریکه گاه آنچنان به گذشته پناه میبرد و در خاطرات خود غرق میشود که متوجه افراد دور و بر خود نمیشود. در این میان لیندا تنها کسی است که دوست دارد هر طور شده به شوهر خود کمک کند اما فرزندان ویلی خود با ناکامی ها و سر خوردگی هایشان درگیرندو بنابراین مجالی برای کمک به پدرشان را نمی یابند.آرتور میلر در شاهکار خویش تصویر فروشنده دوره گردی را برای مخاطبانش به تصویر کشیده است که در دورانی به جامعه آمریکا قدم نهاده که هنوز اینچنین وسعت و گستردگی نداشته و تمامی شهر ها و ایالات آن را

ساختمانهای بلند فرا نگرفته بود. خانه ویلی لومان خانه ای کوچک است که باغچه ای داشته و امید و دلخوشی ویلی در کاشتن سبزیجات در باغچه اش و تنفس در هوایی آزاد و خیره شدن به ماه و ستارگان در شب است اما اکنون اطراف خانه او را ساختمانهای بلندی فرا گرفته است دیگر او نمی تواند در باغچه اش چیزی بکارد زیرا

ساختمانهای بلند اطراف نمیگذارند که آفتاب به باغچه بتابد و دیگر حتی ماه و ستارگان را نیز به آسانی نمیتوان دید.ویلی لومان نمیتواند این دنیای مدرن آمریکا را درک کند.او نمیداند که در دنیای جدید دیگر جایی برای کاشتن سبزیجات نیست. او و شغلی که دارد در دنیای جدید دیگر جایی ندارد. اصلا خود او دیگر جایی دارد او تنها وقتی مطرح است که برای جامعه آمریکا سودی داشته باشدبرای کار فرمایش ضبط صوت تازه ای که خریده است از سرنوشت او بسیار جالب تر است اما حالا که دیگر توانایی کار کردن ندارد از کار بی کار میشود و در این دنیای جدید کسی به او اهمیتی نمیدهدویلی شخصی متعلق به دنیای سنتی گذشته است که باید کنار گذاشته شود..آرتور میلر در این اثر به خوبی توانسته است رنجهای انسانی که بوسیله دنیای مدرن زخمهای بسیاری خورده است را نشان دهد. اما ویلی لومان به راحتی از مبارزه دست نمیکشد او تصمیم به خودکشی میگیرد تا پس از مرگش افراد خانواده او با پول بیمه او زندگی راحتی داشته باشند. پس از خودکشی او لیندا که بالای سر او ایستاده است گریه کنان میگوید(چرا اینکارو کردی ویلی؟چرا؟؟ما دیگه آزاد شده بودیم تمام قسطهای خونه رو پرداخت کرده بودیم دیگه آزاد بودیم)و به این ترتیب حرفی که میلر قصد دارد به مخاطب بگوید در این جملات آشکار میشود در جامعه مصرفی آمریکا انسانها آزاد نیستند آنها اسیر مصرف گرایی شده اند.میلر جامعه ای را به تصویر میکشد که در آن روح مردمانش در میان کار و زندگی مصرفی کشته میشود آنها حتی دیگر باغچه ای ندارند تابا کاشتن جند دانه سبزی در آن آرامشی یابند.وبه گونه ای میلر اشاره به نابدی طبیعت در قبال جامعه مدرن دنیز دارد.نکته دیگری که قابل ذکر است این است که به نظر میرسد خودکشی لومان نیز به گونه ای مبارزه در برابر جامعه مدرنی است که نمیتواند آن را بپذیرد او قبل از خودکشی در باغچه شروع به کاشتن سبزیجات میکند ما در او نشانی از ناامیدی نمیبینیم تنها پریشانی ست که لحظه به لحظه شدت میگیرد تضاد میان آنچه او میخواهد و آنچه در گذشته بوده و زندگی او در گذشته آبا آنچه امروز هست .بسیار زیاد هست. خودکشی او از آن نوع نیست که دورکهیم میگوید اتفاقا او خودکشی میکند زیرا تعلق خاطر بسیاری به فرزندانش و همسرش دارد و میخواهد به وسیله خودکشی زندگی بهتری برای آنان فراهم کند.ویلی لومان گرچه اشتباهاتی در زندگی گذشته اش مرتکب شده اما به سرنوشت خانواده خود علاقمند است. او با رجوع به گذشته میخواهد راهی بیابد تا روزهای خوش گذشته زنده شوند تا او خانواده اش دوباره همان جمع شاد و موفق را داشته باشند.او در رویایش می اندیشد کاش مانند برادرش به آلاسکا رفته بود او مدام به دنبال فرار از حال فرار از واقعیت و شاید فرار از زندگی مدرنی است نمیتواند آن را درک کند.در دیالوگهای نمایشنامه تضادها به خوبی به تصویر کشیده شده اند. نمایشنامه دارادی دیالوگهای قوی است این نمایشنامه برای اولین بار در سالنهای تیاتر برادوی به اجرا در آمدو در زمره 50 نمایش برجسته درآمد. این نمایشنامه ده سال ذهن میلر را به خود مشغول ساخته بود.نمایشنامه های دیگر او عبارتند از:تمام پسران من.شکست پذیر.خاطره یی از دوشنبه.نگاهی از پل.بعد ارز سقوط.حادثه درویشی.قیمت. او دو بار برنده ی جایزه ی منتقدان نیویورک شد

جلسه چهارم درس جامعه شناسی در ادبیات

baghemakhfi — Sun, 13 Apr 2008 15:50:18 GMT

این جلسه استاد فاضلی در مورد کتابی با عنوان نمودهای فرهنگی و اجتماعی در ادبیات فارسی نوشته دکتر محمود روح الامینی صحبت کردند که از بهترین نمیونه های موجود اجتماعیات در ادبیات فارسی محسوب میشود.

اجتماعیات در ادبیات فارسی در سال 1350 توسط غلامحسین صدیقی وضع شد او اولین ایرانی بود که کرسی جامعه شناسی در ادبیات را در دانشگاه وضع کرد و پیوندی میان جامعه شناسی و ادبیات به وجود آورد

او یک ناسیونالیسم بود وتعصب ملی نسبت به ادبیات فارسی داشتمعتقد بود که متون کلاسیک ادبیات را باید

به دانشجویان آموخت و همچنین ایرانیان در طول تاریخ از راه شعر می اندیشیدند بنابراین ما میتوانیم

از راه باز خوانی ادبیات فارسی به نوعی تاریخ ایرانیان رات کشف کنیم و جامعه ایران میراث مکتوب چند هزار ساله دارد و کشوری نیست که تمدنش از بین رفته باشد. گفتمان اجتماعیات در ادبیات فارسی با این نظریه بازخوانی متون کلاسیک فارسی شروع شد.اما بوسیله جامعه شناسان مورد توجه قرار نگرفت زیرا علوم اجتماعی به مطالعه واقعیت می پردازد نه تاریخ.و همچنین روشهای تحقیق علوم اجتماعی در ان زمان روشهای پیمایشی بودند نه متنی.و روشهای تحلیل متن هنوز در علوم اجتماعی ما شکل نگرفته بود.و ذلیل سوم آن هم این بود که پزوهشهای علوم اجتماعی در ایران از منطق اقتصادی تبعیت میکنند.و به پزوهشهایی علاقه نشان داده میشود که اسپانسر داشته باشند.و البته دلیل اخر هم اینست که تجزیه و تحلیل متون ادبی از نگاه جامعه شناسانه نیاز به آموزشهای خاصی داشت که در آن زمان وجود نداشت.

متنهای ادبیات کلاسیک به ما بینش تطبیقی میدهند.میتوانیم وضع جامعه دیروز را با فردا مقایسه کنیم. کارکرد دیگر متون ادبی کلاسیک در علوم اجتماعی :دست یافتن به یک بینش یا نگرش بومی در فهم جامعه فرهنگ و تحولات ایران است.کارکرد دیگر:ادبیات کلاسیک نه تنها این بینش ها را فراهم میکند بلکه به منزله مواد و داده های خام برای مطالعه فرهنگ است.

در اینجا یکی از آقایان کرد هم اعتراض داشتند که چرا همیشه از ادبیات فارسی سخن گفته میشود مگر نه آنکه قومیتهای دیگری نیز داریم که دارای زبان مخصوص به خود هستند؟ استاد هم در پاسخ فرمودند اولا درس ما جامعه شناسی در ادبیات فارسی است دوما زبان رسمی کشور ادبیاتن فارسی است و بسیاری از متون مهم به زبان فارسی نوشته شده است.من هم تا حد زیادی با حرفهای استاد موافق بودم اما آن دانشجو و چند دانشجوی دیگر قانع نشدند.البته باید در نظر داشت که بحث قومیتها ریشه در یک سری بی کفایتیها در دولت و همچنین در طول تاریخ دارد.و حل آن هم به این آسانی مقدور نیست

و مرگ چه ساده در میزند.....

baghemakhfi — Wed, 20 Feb 2008 08:39:04 GMT

رفت.یعنی دیگر نیست یعنی دیگر صدایش را نمیشنوی که از گوشه ای از حیاط دانشکده تو را صدا میزند یا
حالت را میپرسد. رفت یعنی دیگر سر هیچ کلاسی حاضر نمیشود.رفت یعنی دیگر خودش نیست مهربانیش نیست
و مرگ چه ساده در میزند چه ساده و این مرگ چه بی رحم است که گاهی ریحان میچیند وحالا چه طور میتوانی
به خودت دلداری بدهی که پرواز را به خاطر بسپار نه.نه .نه .تو فقط دلت میخواهد زار زار گریه گنی فقط همین
لعنت به این زندگی لعنت به قوانین جبری مسخره اش لعنت......چه طور میشود باور کرد کسی رفته است که ساده و مهربانو بی ریا بود و خاطرات جلوی چشمت رزه میروند. مثل روزی که با اینکه تو را نمیشناخت با استاد شیرزادی به خاطرت صحبت کرد و استاد قبول کرد که تو را حذف نکند.یا روزهایی که در حیاط می ایستادی و با هاش
راجع تحصنها و مسایل دیگر دانشکده حرف میزدی. حالا با خودت فکر میکنی که مادرش چه میکشد او که شوهرش را در جنگ از دست داده است و حالا پسر بزرگش را در جاده های کردستان.......
آره به همین سادگی مرگ در زد و احمد علی نزاد هم دانشکده ای خوبمان را از ما گرفت حالا من چه بگویم؟
تسلیت؟ روحش شاد؟ یک شعر غمگین در رثایش؟ نه من چه بگوسیم که به وازه در آید؟